ندای قم / یادداشت / حسن بختیاری زاده/ کارشناس ارشد مسائل بین الملل؛ ایران و قدرت های جهانی پس از ۱۲ سال کشمکش و اختلاف درباره مسأله هستهای ایران در تیر ماه سال ۱۳۹۴ به برنامه جامع اقدام مشترک دست یافتند تا، یکی از مناقشات حساس خاورمیانه میان یکی از قدرتهای منطقه ای و فرا منطقهای، به شکلی کم سابقه به جای توسل به زور، با مذاکره و مصالحه حل و فصل شود.
۱- برجام هر چند به شکلی کم هزینه سطح قابل توجهی از اهداف دو طرف را تأمین کرد اما فرصتی زودگذر بود. چرا که ترامپ در اردیبهشت ۹۷ آمریکا را از آن خارج و ایران نیز در پی آن اجرای آن توافق را متوقف کرد. تلاش های دوره ریاست جمهوری بایدن نیز برای احیای برجام، به دلایل مختلف ناکام ماند.
۲- ترامپ همواره بر مخالفت با برجام تأکید کرده است. او سرانجام با بی نتیجه ماندن فشار اقتصادی برای وادار سازی ایران به پذیرش خواستههای آمریکا به ویژه توقف کامل غنی سازی در خرداد و اسفند سال گذشته با همدستی اسرائیل، دو جنگ گسترده را علیه ایران انجام داد. اما این تجاوزات نامشروع و ناقض قواعد آمره بین المللی نیز نه تنها نتوانست ایران را به پذیرش خواستههای اساسی آمریکا وادار کند بلکه تاب آوری کم سابقه یک قدرت منطقهای را در برابر ابرقدرتی جهانی نشان داد و با اختلال در اقتصاد جهانی، ترامپ را با مشکلی پیچیده روبرو ساخت .
۳- مخالفان برجام در ایران تصور می کردند با افزایش سطح فعالیت های هسته ای به ویژه غنی سازی اورانیوم می توان آمریکا را به پذیرش خواستههای ایران وادار کرد و علاوه بر ایجاد بازدارندگی از غرب امتیاز گرفت. اما این واقعیت که ایران وقتی مورد تجاوز خارجی قرار گرفت که به اورانیوم ۶۰ درصد دست یافته بود، اشتباه بودن آن رویکرد را آشکار ساخت.
۴- اکنون که از یک سو تجاوز غیر مشروع آمریکا و اسرائیل نتوانسته است ایران را با وجود ترور مسئولان عالی رتبه سیاسی و نظامی و ضربات گسترده به زیرساخت های هسته ای و صنعتی، به پذیرش خواستههای آنها، به ویژه توقف کامل غنی سازی وادار کند و از سوی دیگر افزایش سطح غنیسازی اورانیوم نیز نتوانسته است آمریکا و اسرائیل را از تجاوز به ایران باز دارد و به امتیازدهی به ایران وادارد، می توان گفت ضرورت دستیابی به مصالحه ای منصفانه و واقع بینانه به عنوان تنها راه حل کم هزینه بحران هستهای ایران، بیش از گذشته آشکار شده است. رویکرد که در برجام تحقق و تبلور یافت. هر چند در شرایط فعلی نمی توان نسبت به انتخاب و اجرای چنین رویکردی، چندان امیدوار بود.
