ایجاد پایگاه جامع نسخه‌های خطی مخطوطات

معاون پژوهشی مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور با تشریح روند ایجاد پایگاه جامع نسخه‌های خطی مخطوطات گفت: این پایگاه با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و ظرفیت هوش مصنوعی، زیرساخت احیای هوشمند میراث مکتوب را فراهم کرده و دسترسی پژوهش‌گران به نسخه‌های خطی را تسهیل می‌کند.
به گزارش ندای قم ،حجت‌الاسلام‌والمسلمین اکبر راشدی‌نیا روز سه‌شنبه در گفت‌وگو با خبرنگاران با اشاره به ضرورت احیا و ماندگارسازی متن‌های کهن و نسخه‌های خطی اظهار کرد: مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی با توجه به نیاز پژوهش‌گران و اسلام‌شناسان، شناسایی، تجمیع و دسترس‌پذیر کردن نسخه‌های خطی را در دستورکار قرار داده و پایگاه جامع نسخ خطی مخطوطات را طراحی کرده‌است.
وی افزود: در گام نخست، با امضای تفاهم‌نامه هم‌کاری با مرکز اسناد و کتاب‌خانه مرکزی دانشگاه تهران، فرآیند دیجیتال‌سازی نسخه‌های خطی آغاز شده‌است و این پایگاه با تکیه بر فن‌آوری‌های نوین، امکان جست‌وجو، تحلیل، تصحیح و بهره‌برداری گسترده‌تر از این آثار را برای پژوهشگران فراهم می‌کند.
راشدی‌نیا با بیان اینکه بخش مهمی از نسخه‌های خطی در کتاب‌خانه‌ها و مجموعه‌های پراکنده نگهداری می‌شوند، تصریح کرد: تجمیع اطلاعات نسخه‌ها، شناسایی محل نگهداری آن‌ها و یک‌پارچه‌سازی داده‌ها، زیرساختی تازه برای بازخوانی میراث مکتوب ایجاد می‌کند و می‌تواند مسیر تحقیقات را برای پژوهش‌گران هموارتر سازد.
هوش مصنوعی و احیای نسخ خطی
معاون مرکز نور ادامه داد: اهمیت این طرح تنها به گردآوری نسخه‌های خطی محدود نمی‌شود، بلکه این پایگاه مقدمه‌ای برای ورود هوش مصنوعی به حوزه نسخ خطی است.
وی گفت: با شناسایی و دیجیتال‌سازی نظام‌مند نسخه‌ها، در مراحل بعدی می‌توان آن‌ها را به متونی قابل جست‌وجو تبدیل کرد، نسخه‌های مختلف یک اثر را با یکدیگر سنجید و فرآیند تصحیح و احیای متون را تسهیل کرد.
رئیس پژوهشکده علوم اسلامی و انسانی دیجیتال افزود: پایگاه جامع نسخ خطی فقط یک بانک اطلاعاتی نیست، بلکه سکوی آغاز برای بازگرداندن میراث مکتوب به متن حیات علمی امروز است و هرچه این زیرساخت دقیق‌تر و فراگیرتر شکل بگیرد، امکان کشف آثار ناشناخته، اولویت‌بندی متون مهم و بهره‌برداری علمی از آن‌ها افزایش خواهد یافت.
فعالیت‌های مرکز نور در حوزه منابع علوم اسلامی
راشدی‌نیا با اشاره به رسالت مرکز نور در تسهیل دسترسی به منابع علوم اسلامی یادآور شد: این مرکز طی نزدیک به چهار دهه فعالیت، حدود ۱۵۰ هزار جلد کتاب را در حوزه علوم اسلامی شناسایی، دیجیتال‌سازی و در پایگاه نورلایب عرضه کرده‌است.
وی افزود: نزدیک به ۲ میلیون مقاله علمی منتشر شده در حدود ۱۵۰ سال اخیر در جهان اسلام نیز شناسایی و دیجیتال‌سازی شده و از طریق پایگاه نورمگز در اختیار پژوهش‌گران قرار گرفته است.
وی ادامه داد: همچنین بیش از ۱۵۰ هزار پایان‌نامه دانشگاهی در پایگاه نورداک گردآوری و عرضه شده است.
معاون مرکز نور با بیان اینکه بخش قابل توجهی از محتوای علمی جهان اسلام در قالب نسخه‌های خطی در کتاب‌خانه‌های مختلف جهان نگهداری می‌شود، گفت: مجموعه‌ای تخصصی در مرکز نور مسوول رصد و شناسایی این منابع است و آثار موجود را بر اساس اولویت و امکان دسترسی در دستور کار قرار می‌دهد.
وی در بیان ضرورت ایجاد پایگاه جامع نسخ خطی به دیدار خود با گروهی از پژوهش‌گران وابسته به اتحادیه اروپا اشاره کرد و افزود: این گروه در حال گردآوری نسخه‌های خطی آثار فارابی، ابن‌سینا و ملاصدرا بود و با توجه به وجود بخشی از این آثار در ایران، برای بررسی و شناسایی منابع به کشور سفر کرده بود.
راشدی‌نیا خاطرنشان کرد: اگرچه در کشور اقدام‌هایی در حوزه نسخه‌های خطی انجام شده‌است، اما هنوز یک کار جامع و گسترده که بتواند همه نیازهای پژوهش‌گران را پوشش دهد، شکل نگرفته و پایگاه مخطوطات در همین راستا طراحی شده است.
وی ابراز امیدواری کرد: مرحله نخست پایگاه جامع نسخ خطی مخطوطات با تکمیل مراحل فنی و محتوایی، پایان نیمه نخست سال جاری رونمایی شود.