ندای قم / یادداشت / ملیحه بذرکار ؛ روز جهانی چپدستها، مصادف با ۱۳ آگوست برابر با ۲۲ مرداد، فرصتی است برای یادآوری یک تفاوت طبیعی انسانی که سالهاست در بسیاری از جوامع، از جمله ایران، بهدرستی شناخته و پذیرفته نشده است. برآوردهای علمی نشان میدهد حدود ۱۰ درصد جمعیت جهان چپدست هستند، یعنی تقریباً از هر ده نفر، یک نفر، با این حال، بخش قابل توجهی از محیطهای آموزشی، ابزارها و حتی بسیاری از مناسبات و امکانات روزمره، سالهاست بر اساس نیازهای افراد راستدست طراحی شده و همین مسئله، زندگی را برای یک دهم جمعیت جامعه، دشوار کرده است.
برای نسلهای گذشته ایران، مسئله اما فراتر از کمبود امکانات بود. بسیاری از کودکان چپدست در دهههای گذشته به یاد دارند که استفاده از دست چپ هنگام نوشتن، غذا خوردن یا انجام امور روزمره با تذکر و گاه برخورد نامناسب خانواده و جامعه مواجه میشد. در مواردی، حتی برداشتهای نادرست فرهنگی و مذهبی نیز به این مسئله دامن میزد و کودک را به این باور میرساند که رفتار طبیعی او نوعی خطا یا امر ناپسند است. در حقیقت، کودک چپدست اغلب مجبور بود پیش از آنکه استعداد و توانایی خود را کشف کند، شیوهای برای پنهان کردن تفاوت خود بیاموزد.
یکی از نوستالژیهای مشترک چپدستها، تیکی بود که سالها پیش در فرمهای کنکور مقابل گزینه اعلام چپدستی میزدند و هیچ اتفاق خاصی هم در نحوه برگزاری آزمون آنها رخ نمی داد و در روز آزمون نه صندلی متفاوتی در انتظارشان بود و نه تمهید ویژه و تغییری محسوس در روند برگزاری آزمون، راستش هنوز هم مشخص نیست آن تیک دقیقاً کجا به کار چپ دست ها میآمد! انگار فقط قرار بود جایی در میان آن همه اطلاعات ثبتشده، معلوم باشد که چپ دست ها هم هستند، همان حدود ده درصد و ظاهراً دیده میشدند، اما برای تفاوتشان اتفاق خاصی نمیافتاد.
امروز شرایط نسبت به گذشته بسیار بهتر شده است. آگاهی عمومی افزایش یافته و نگاه علمی، چپدستی را یک بیماری، نقص یا اختلال نمیداند. پژوهشهای عصبشناختی نیز نشان دادهاند که چپدستی با تفاوتهایی در سازمانیافتگی مغز و نحوه جانبیشدن برخی کارکردها همراه است، هرچند نمیتوان بهطور علمی ادعا کرد که چپدستها ذاتاً باهوشتر، خلاقتر یا مهربانتر از دیگران هستند. با این حال، تجربه تاریخی چپدستها یک درس مهمتر برای جامعه دارد، مشکل همیشه در فرد متفاوت نیست. گاهی مشکل در محیطی است که برای تفاوتها طراحی نشده است. چه استعدادهایی که در کودکی به دلیل نبود امکانات مناسب، از موسیقی و هنر گرفته تا برخی فعالیتهای آموزشی و ورزشی، فرصت شکوفایی پیدا نکردند. چه کودکانی که به جای تقویت اعتمادبهنفس، ناچار شدند تلاش کنند شبیه اکثریت باشند.
روز جهانی چپدستها صرفاً مناسبتی برای تبریک به یک گروه از جامعه نیست. این روز میتواند یادآور ضرورت پذیرش تفاوتهای طبیعی، طراحی فراگیر و احترام به انتخاب و ویژگیهای فردی باشد.
جامعه پیشرفته جامعهای نیست که همه افراد را شبیه یکدیگر کند، جامعهای است که برای متفاوت بودن نیز جای مناسبی در نظر گرفته باشد. چپدستها سالها با دست چپ نوشتند، در جهانی که بسیاری از ابزارهایش برای دست راست طراحی شده بود. امروز چپ دستها انتظار زیادی ندارند، آنها فقط میخواهند نسلهای آینده، اگر روزی در فرم مدرسه، دانشگاه یا آزمونی گزینه چپدست را علامت زدند، این علامت صرفاً ثبت یک تفاوت نباشد و نشانه آن باشد که جامعه این تفاوت را دیده، شناخته و برای آن تدبیر کرده است. چپدست بودن نه امتیاز است و نه نقص، فقط یکی از شکلهای طبیعی متفاوت بودن انسانهاست.
