ندای قم / یادداشت / عباس جعفری / پژوهشگر حوزه حکمرانی ؛۲۷ اردیبهشت روز جهانی ارتباطات و روابط عمومی، فرصتی برای بازاندیشی در جایگاه یکی از راهبردیترین ارکان اداره مطلوب سازمانها، بهویژه در بخش دولتی است. این روز را باید به همه متصدیان پرتلاش، متخصص و دلسوز حوزه روابط عمومی تبریک گفت. آنان که نقششان در دیده شدن درست، فهمیدهشدن دقیق و پذیرفتهشدن اجتماعی فعالیتهای سازمانی، بنیادین و انکارناپذیر است.
روابط عمومی در معنای حرفهای و تخصصی خود، حلقه واسط میان دولت و مردم و یکی از مهمترین ابزارهای تبیین، اقناع، اعتمادسازی و امیدآفرینی واقعی در جامعه است. در سازمانهای دولتی، این جایگاه اهمیتی مضاعف دارد زیرا نهادهای عمومی بیش از هر مجموعه دیگری با افکارعمومی، مطالبات مردمی، سرمایه اجتماعی و ضرورت پاسخگویی روبهرو هستند. هرچه فعالیتهای یک دستگاه اجرایی تخصصیتر، گستردهتر و اثرگذارتر باشد، نیاز آن به روابط عمومی توانمند، هوشمند و مسئلهشناس نیز بیشتر خواهد بود.
درساختار حکمرانی امروز، روابط عمومی مسئول تبیین فلسفه اقدامات، تشریح دستاوردها، توضیح سیاستها، پاسخ به ابهامات، مدیریت افکارعمومی، شنیدن صدای مردم، انتقال مطالبات جامعه به مدیران و بازسازی مستمر اعتماد عمومی است. اگر دستگاهی دولتی کارآمد باشد اما نتواند خدمات، اهداف، دستاوردها و برنامههای خود را بهدرستی و صادقانه برای مردم توضیح دهد، بخش قابلتوجهی از اثرگذاری اجتماعی آن کاسته خواهد شد. به همین دلیل، روابط عمومی را باید نظام ادراک سازی درست در سازمانها دانست، نهادی که هم باید زبان گویای سازمان و هم گوش شنوای آن باشد.
در این میان، تأکیدهای رهبر شهید انقلاب درباره اهمیت تبیین، جهاد روایت، اقناع افکار عمومی و ضرورت بیان هنرمندانه و دقیق عملکردها، جایگاه روابط عمومی را بیش از پیش روشن کرده است. حقیقت این منظومه فکری آنجا برجسته می شود که در نظام اسلامی، صرف انجام دادن کار کافی نیست. کار باید بهموقع، صادقانه، روشن و مؤثر برای مردم تبیین شود. بیتردید، روابط عمومی در این میان خط مقدم این مسئولیت مهم است. اگر این جایگاه درست فهم شود، روابط عمومی میتواند به یکی از مؤثرترین ابزارهای مقابله با تحریف، سوءبرداشت، شایعهسازی و ناامیدی اجتماعی تبدیل شود.
امروز بیش ازهر زمان دیگری، جامعه به امید آفرینی واقعی، مستند و برآمده از صداقت، کارآمدی و گفتوگوی روشن با مردم نیاز دارد. امیدی که از نوع تبلیغات، شعاری و تصنعی نیست و روابط عمومی حرفهای هم دقیقاً در همین نقطه معنا پیدا میکند. امیدبخشی واقعی، نتیجه روایت درست واقعیتها، بیان منصفانه پیشرفتها، پذیرش کاستیها و نشاندادن افقهای قابل دستیابی است و روابط عمومی کارآمد، مفسر صادق و مسئول عملکرد آن می باشد. از همین رو، میتواند در تقویت همبستگی اجتماعی، ارتقای اعتماد عمومی و بهبود رابطه میان مردم و نهادهای دولتی نقشی تعیین کنندهای را ایفا کند.
اما در کنار این اهمیت راهبردی، باید با صراحت به آسیب های این حوزه هم اشاره کرد. متاسفانه در بسیاری از دستگاههای دولتی، روابط عمومی هنوز آنگونه که باید جدی گرفته نمیشود. این بیتوجهی، عمدتاً در سطح نگاه بهمثابه یک واحد تشریفاتی، مناسبتی و صرفاً رسانهای دیده میشود. نتیجه چنین نگاهی آن است که این بخش از چرخه تصمیمسازی حذف و نقش آن به انتشار خبر، پوشش مراسم و تهیه گزارش کاهش می یابد.
همین کوتاه نگری ها باعث شده است بعضاً مسئولیت روابط عمومی به افرادی سپرده شود که فاقد دانش تخصصی، تجربه حرفهای، قدرت تحلیل، مهارت ارتباطی، سواد رسانهای و درک راهبردی لازم برای این جایگاه باشد.
این مسئله در سطح برخی از ادارات و نهادهای استان قم نیز قابل مشاهده است. هرجا روابط عمومی به دست فردی توانمند، دارای فهم رسانهای، قدرت تعامل، شناخت افکار عمومی، تسلط بر سیاستهای سازمان و برخوردار از اعتماد مدیران سپرده شده، بازتاب عملکرد دستگاه مربوطه نیز بهمراتب، منسجمتر و مؤثرتر بوده است. در مقابل، هرجا این جایگاه تضعیف یا در حاشیه قرار گرفته، فعالیتهای حتی مثبت و ارزشمند آن مجموعه نیز در فضای افکار عمومی اثر لازم را بر جای نگذاشته است.
در پایان شایسته است هم از تلاشهای صادقانه و حرفهای فعالان این عرصه تقدیر شود و هم با نگاهی نقادانه و اصلاحگرانه، بر ضرورت ارتقای این جایگاه در ساختار اداری کشور تأکید ورزیم. چرا که آینده ارتباط مؤثر میان مردم و نهادهای دولتی، تا حد زیادی در گرو آن است که روابط عمومی به عنوان یک ضرورت راهبردی دیده شود.
