ندای قم / یادداشت / سید رضا دهناد ؛ در دورههای بحران امنیتی ـ اقتصادی و بهویژه در وضعیتهای جنگی، هر شوک قیمتی در کالاهای پایه و خدمات عمومی، مستقیماً به تابآوری جامعه فشار وارد میکند و سرمایه اجتماعی را آسیبپذیر میسازد. همین نقطه ضعف، بستر اصلی عملیات روانی دشمن در جنگ شناختی است. راه برونرفت، انضباط قیمتی دولت، شفافسازی، مقابله با رانت و انحصار، و جبران هدفمند فشارهاست.
1- تابآوری، خط مقدم امنیت ملی
اگرچه رابطه امت با امام و ملت با نظام ریشههای اعتقادی دارد و مردم حساب نارسایی ها به حساب انقلاب و نظام نمی گذارند ، اما واقعیت آن است که جهشهای ناگهانی قیمتها، بهویژه در کالاهای اساسی و خدمات عمومی، فشار معیشتی و تولیدی را افزایش میدهد و امکان سوءاستفاده دشمن را فراهم میکند. این وضعیت، نقطه شروع روایتسازیهایی است که احساس بیعدالتی و نارضایتی را برجسته میکنند.
2- چرا شوک قیمتی ضربه مضاعف است؟
– افزایش قیمت کالاهای پایه مثل سیمان، هزینه ساختوساز و پروژههای عمرانی را بالا میبرد و این موج، تقریباً به همه بخشهای اقتصادی سرایت میکند. – جهش قیمت خودرو نیز هم سطح عمومی قیمتها را تحریک میکند و هم انتظارات تورمی را بالا میبرد.
افزایش ناگهانی تعرفههای آب، برق، گاز، عوارض شهری و خدمات عمومی، در ذهن افکار عمومی نوعی «مشروعیتبخشی به گرانی» تلقی میشود. شوکهای ناموجه و بدون اقناع افکار عمومی، خوراک مستقیم رسانههای معاند است؛ زیرا میتوانند آنها را نشانهای از ناکارآمدی یا بیعدالتی جلوه دهند. در جنگ شناختی، این احساسات پیامد امنیتی پیدا میکنند.
3- وقتی دولت خود بار را سنگینتر میکند
اگردولت، شهرداریها یا نهادهای عمومی برای جبران ناکارآمدیها به راه آسان افزایش تعرفهها و قیمت خدمات روی بیاورند، بدون آنکه اصلاح ساختاری، کاهش هزینهها، مقابله با فساد و مالیاتستانی عادلانه را پیش ببرند، نتیجه روشن است:
– فشار بیشتر بر طبقات متوسط و کمدرآمد، تشدید احساس بیعدالتی، فراهم شدن بستر عملیات روانی دشمن. این ترکیب، درادبیات حکمرانی یک «سیاست پرهزینه» محسوب میشود.
4- دو نمونه مشخص: سیمان و خودرو
– سیمان: شواهد حاکی از شکلگیری رفتارهای شبهانحصاری و گرانیسازی مصنوعی است. اصلاح سریع سازوکار عرضه ضروری است: بازطراحی قواعد کشف قیمت، جلوگیری از تبانی، افزایش شفافیت تراکنشها و تقویت رقابت واقعی.
– خودرو:ریشه اصلی در انحصار و ناکارآمدی بازار است. راهکار شامل تقویت رقابتپذیری تولید داخل، واردات مدیریتشده، شفافسازی بهای تمامشده و پیوند کیفیت با قیمتگذاری است.
5- بسته سیاستی پیشنهادی برای مدیریت قیمت در شرایط جنگی
-انضباط قیمتی دولت تثبیت تعرفهها و قیمت خدمات عمومی در دوره بحران، حد اقل تا پایان جنگ هیچ کالا و خدماتی گران نشود،
در موارد بسیار استثنایی هرگونه اصلاح قیمت (صرفا با هدف مدیریت مصرف) و توام با برنامه و بسته حمایتی باشد. مقابله ساختاری با رانت و انحصار.
تنظیمگری فعال در بازار کالاهای پایه مثلا عرضه سیمان سریعا از چرخه بورس خارج شود چراکه به نظر می رسد نظام عرضه کالا در بورس به دلیل ماهیت تبانی محور دقیقا به زیان مصرف کننده عمل می کند
– مالیاتستانی عادلانه:
بار مالیاتی از حقوقبگیران و کاسبان خرد به حوزههای فرار مالیاتی، ثروتهای بزرگ، املاک لوکس و سودهای بادآورده رانت خوارن ارزی و… منتقل شود
-نقش قوه قضاییه در پیشگیری
هشدارهای شفاهی لازم است اما بهتنهایی کافی نیست. قوه قضاییه عزم جدی و ظرفیتهای پیشگیرانه گستردهای دارد که باید از آن استفاده حد اکثری شود فی المثل نباید اجازه داده شود که جمع معدودی سیمانی در بورس کالا دور هم بنشینند و قیمت سیمان که همه مولفه های آن داخلی است را در دوران جنگ تا 100 افزایش دهند .
