ندای قم / سلیمان طائی حسنلوئی / دکتری علوم سیاسی/ گرایش جامعه شناسی سیاسی؛ هوش مصنوعی (AI) در حال حاضر یکی از مهمترین کلمات در فناوری است و دارای مراتب مختلف است. کارشناسان، هوش مصنوعی را عاملی برای تولید و پتانسیلی برای رشد و تغییر روش انجام کار در همه عرصه ها می دانند. یکی از این عرصه ها، عرصه حکمرانی است.
یکی از موضوعاتی که همه مراکز اندیشکده ای و بین المللی اجماع نظر دارند نفوذ هوش مصنوعی و تاثیرات تعیین کننده آن برای آینده جوامع است. رکن اول آن “داده” است و رکن دوم نحوه استفاده از آن می باشد.
در دوره کرونا کسینجر در یک برنامه به صورت ویدئوکنفرانس با اریک اشمیت رئیس شرکت گوگل و دانیا لوتر فرد شناخته شده در هوش مصنوعی اعلام کرد؛ نظم نوین جهانی به شدت متحول شده، در حالی که تا مدت ها، مبتنی بر دولت – ملت بوده اما الان شرکت محور شده است(Copration Bases). نظمی را شاهد هستیم که بنگاه ها در آن فرمانروایی می کنند. بنگاهی مثل گوگل چه حجم وسیعی از داده ها و اطلاعات را دارد.
در نظم نوین جهانی سرزمین، تمدن و جغرافیا به روایتی تعیین کننده نیست. کشور کوچکی مثل امارات می تواند در هوش مصنوعی سرمایه گذاری کند و نقش آفرینی در نظم نوین جهانی داشته باشد.
یکی از مسائل مهم عصر جدید، بحث “داده محور” (Data driven) بودن بسیاری از موضوعات است. مثل داده محور در دیپلماسی، سیاسی و غیره. اگر در دیپلماسی داده محور نباشد مانند دوره قاجار خواهد بود. در حکمرانی داده محور تصمیم گیری بر اساس داده هاست. یک نوع حکمرانی که، اهتمام اش به جمع آوری و تحقیق کاربرد سیستماتیک داده ها را دارد. این جمع آوری و تحلیل سیستماتیک را با هدف رفع نیازهای عمومی انجام می دهد و پاسخ به مشکلات پیچیده است. هدف این حکمرانی افزایش شفافیت و کاهش ناکارآمدی و فساد است. ایجاد یک دولت پاسخگوتر و سازگارتر با تغییرات و تحولات است و این کار با شایسته سالاری امکان تحقق خواهد داشت. در این حکمرانی، تصمیم گیری بر پایه شهود، حس، رویه های سنتی و تاریخی نیست بلکه بر اساس اطلاعات، ما را به سمت بهینه سازی سیستم هدایت می کند. مثلا چرا در ایران تورم شکل گرفت؟ هوش مصنوعی اینجا یک نگرش به ما می دهد که چرا این اتفاق افتاد؟ چرا تورم به صورت افسار گسیخته رشد کرد؟ اگر تورم به همین شکل پیش برود چه اتفاقی خواهد افتاد؟ در فضای آینده نگری چه تجویزی برای آینده می توان کرد تا به سمت بهینه سازی پیش برویم؟ تا ضمن فهم برخی مسائل در گذشته و حال، گام های محکمی برای آینده برداریم.
واژه هایی مثل لیبرالیسم، کاپیتالیسم و مشابه آنها وجود دارند که دیتائیسم هم به آنها اضافه می شود که مبتنی بر “داده” است. یک مکتب فکری که حاصل آن نوع جدیدی از حکمرانی است. همچنین با حکمرانی هایی از قبیل آریستوکراسی، تئوکراسی، دموکراسی و تکنوکراسی آشنایی داریم اما یک مدل جدیدتر دیتاکراسی است که اساسا یک نوع جدید از حکومت است و کسانی می توانند حرف اول را بزنند و حکمرانان آینده جهان باشند که این داده ها را در اختیار دارند و می توانند با تکیه بر داده ها منافع ملی کشورشان را پیش ببرند.اگر ما در عرصه سیاست به داده ها و ابزارها مسلط نباشیم پایان نقش آفرینی سیاستمداران سنتی است. کسانی حرف اول را می زنند که در حوزه AI دست بالا را دارند، توان فنی و دانش مهارتش را دارند.
استفاده از هوش مصنوعی چالش هایی هم دارد. ماشین ها به شدت مخاطره آمیز هستند بخصوص در جامعه ای که هیچ برنامه و اجماع نظر ملی وجود ندارد. ماشین ها بر اساس داده هایی که به آنها می دهیم پیش می روند. اگر داده غلط بدهیم نمی توان رفتار درست از ماشین انتظار داشت. یا نسبت به یک موضوع حساسیت و سوگیری داشته باشیم مثلا یک مذهب یا جنسیت و غیره..
بحث امنیت سایبری هم مهم است. اگر یک حک شدن اتفاق بیافتد خیلی خسارت وارد خواهد شد.
برخی مدل های جدید هوش مصنوعی کاربر را دچار اشتباه می کند. به نقل از فیوچریسم، شرکت اوپن ای آی یک معیار جدید به نام «پرسش و پاسخ ساده» (SimpleQA) ارائه کرده که هدف آن اندازه گیری دقت خروجی مدل های هوش مصنوعی خود و شرکت های دیگر است. این شرکت هوش مصنوعی با انجام چنین اقدامی نشان داد مدل های جدید فناوری مذکور در فراهم کردن پاسخ درست به سوالات، عملکرد خوبی ندارند. با توجه به آنکه این فناوری در بسیاری از وجوه مختلف زندگی انسان ها نفوذ کرده، چنین امری نگران کننده است.
