ندای قم / یادداشت / سید جمالالدین حسینی کهنوج/پژوهشگر حکمرانی شهری؛ صفهای طولانی، خودروهای متوقف، اتوبوسهای سرگردان، زائرانی که زیر آفتاب معطل ماندهاند و خانوادههایی که نمیدانند از کدام مسیر باید بازگردند؛ این صحنه برای شهری چون قم و برای جایگاهی چون مسجد مقدس جمکران، صحنهای تکراری اما نگرانکننده است. رخدادی که در هر اوج جمعیت و هر مراسم بزرگ، خود را تکرار میکند و نشان میدهد مسئله، دیگر یک اتفاق مقطعی نیست؛ بلکه ضعف ساختاری در زیرساختهای دسترسی و خروجیهای شهر است.
در شلوغی بیسابقه مراسم اخیر تشییع امام خامنهای شهید(ره) در قم، حضور کمنظیر مردم، ظرفیت معنوی بیسابقهای را رقم زد؛ اما مدیریت ترافیک، حملونقل و خدماترسانی، این حماسه را در کام بخشی از مردم تلخ کرد. شهری در تراز میزبانیِ میلیونها دلداده، اما گرفتار در حصار راههایی که در روزهای پیک جمعیت ناگهان بند میآیند.
با وجود زحمات شبانهروزی بسیاری از مسئولان و خادمان، بیتدبیری و قصور تعدادی از مدیران باعث شد تصویر کلی مدیریت شهر زیر سؤال برود؛ تا آنجا که نمایندگان مردم قم، موضوع پیگرد قضایی مدیران مقصر را مطرح کردند. این تجربه، اگر فقط به چند انتقاد احساسی محدود بماند، چیزی را تغییر نخواهد داد؛ اما اگر بهعنوان یک هشدار جدی و نقطه عطف در حکمرانی شهری و زیارتی دیده شود، میتواند به فرصتی برای اصلاح ساختاری در مدیریت مسیرهای دسترسی و خروجیهای جمکران تبدیل گردد.
تجربه اخیر نشان داد که مدیریت ترافیک و جابهجایی زائران در محدوده مسجد مقدس جمکران و بلوار پیامبر اعظم(ص)، دیگر با مسکنهای مقطعی درمان نمیشود. وقتی صدها هزار زائر در یک «محیط بسته ترافیکی» محبوس میشوند و خروجیهای اضطراری موجود پاسخگو نیست، حادثه و نارضایتی تنها یک قدم با شهر فاصله دارد.
در عین حال راهحل روشن است و سالهاست روی میز مسئولان خاک میخورد. امروز بهترین زمان برای احیا و تکمیل طرح توسعه جمکران و بهویژه اجرای فاز دوم بلوار پیامبر اعظم(ص) تا خروجی کمربندی جدید است؛ پروژهای راهبردی که هم شریان نجات برای تخلیه اضطراری جمعیت است و هم بنبست ترافیکی جمکران را میشکند. در کنار این طرح، ایجاد یک خروجی اضطراری و دائمی از سمت امامزاده سیدعلی رضیالدین جمکران به سمت جاده کاشان میتواند بار ترافیکی را در ایام خاص توزیع کرده و امنیت جانی زائران را تضمین کند.
حضور حماسی مردم در مناسبتهای ملی و مذهبی قم، امانتی در دست مدیران است. حفظ کرامت این زائران و پیشگیری از بحرانهای آینده، در گرو تکمیل همین طرحهای نیمهتمام است. حماسه میلیونی تشییع مرجع بزرگ تقلید و رهبر شهید، تنها یک خاطره نیست؛ آزمونی است که پاسخ آن را باید در تصمیمات عاقلانه، شجاعانه و آیندهنگر مدیریت شهری و استانی دید.
پیشنهادهای سیاستی کوتاه:
۱. اجرای فوری فاز دوم بلوار پیامبر اعظم(ص) تا خروجی کمربندی جدید، با زمانبندی مشخص و اطلاعرسانی شفاف به افکار عمومی.
۲. احداث مسیر اضطراری دائمی از امامزاده علیبنرضیالدین جمکران به جاده کاشان، استاندارد، ایمن و قابلاستفاده برای خودروهای امدادی، اتوبوسها و خودروهای شخصی.
۳. بازطراحی شبکه حملونقل زائران در محور جمکران – بلوار پیامبر اعظم(ص)، با خطوط ویژه اتوبوس، پایانههای سامانیافته و اطلاعرسانی هوشمند.
۴. تشکیل کارگروه دائمی مدیریت جمعیت جمکران با حضور مسجد جمکران، شهرداری، راهور، اورژانس، هلال احمر، استانداری و دانشگاهها، برای تدوین و بهروزرسانی «طرح جامع مدیریت جمعیت جمکران».
اینبار، حماسه مردم، باید بهجای آنکه در ترافیک متوقف شود، به اصلاح حکمرانی و تکمیل زیرساختها منتهی گردد.
