ندای قم/ عباس اصفهانیان؛ به گفته یک استاد حوزه علمیه، امام خمینی(ره) با قداستبخشی افراطی به ساختارهای حکومتی و سلب حق نقد و مطالبهگری مخالف بودند، نسبت به جریانهای متحجر و بیاعتنا به تحولات اجتماعی هشدار میدادند و بر ضرورت توجه به عدالت، رفاه مردم و اقتضائات «تمدن جدید» تأکید داشتند.
به گزارش ندای قم ،حجتالاسلام والمسلمین هادی سروش، استاد حوزه علمیه، در نشست علمی تبیین مکتب امام خمینی(ره) با عنوان «تحجر و تقدس در نظام فکری و رفتاری امام خمینی(ره)» که در سالن جلسات مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره) برگزار شد، اظهار کرد: نظام اسلامی از دو سو در معرض تهدید و آسیب قرار دارد؛ نخست آنکه برای حاکمیت و نظام چنان قداستسازی شود که هرگونه نقد، بررسی و گفتوگو درباره آن ممنوع و ناممکن تلقی شود.
وی گفت: اگر مجموعه نظام به گونهای تقدسبخشی شود که برای آن حریم غیر قابل ورود تعریف کنند و هیچکس حق نقد و ارزیابی آن را نداشته باشد، با یک آسیب جدی مواجه خواهیم شد. در مقابل، خطر دیگری نیز وجود دارد و آن این است که برخی چنین القا کنند که ساختار موجود به هیچوجه قابلیت تغییر و اصلاح نداشته و در هیچیک از سطوح و ارکان آن امکان تحول وجود ندارد.
این استاد حوزه علمیه افزود: از منظر امام خمینی(ره)، هر دو رویکرد خطرناک است؛ رویکرد نخست به «تقدسسازی» و رویکرد دوم به «تحجر» میانجامد. امام راحل در مجموعه بیانات و آثار خود بارها نسبت به این دو آفت هشدار دادهاند و آنها را از مهمترین تهدیدهای پیش روی نظام اسلامی دانستهاند. وی در ادامه با اشاره به مفهوم تقدس اظهار کرد: در ادبیات رایج، تعابیری همچون «نظام مقدس» یا «نهاد مقدس» به کار میرود، اما لازم است درباره درستی و جایگاه این واژه تأمل شود. تقدس در لغت به معنای پاکی، بیعیب بودن و شایستگی مطلق برای احترام است و این معنا، در اعتقاد اسلامی، اختصاص به ذات اقدس الهی دارد.
سروش با استناد به کلام امیرالمؤمنین(ع) خطاب به مالک اشتر گفت: حضرت علی(ع) هشدار میدهند که هیچکس نباید خود را در عظمت، جلال و جبروت همردیف خداوند قرار دهد. این آموزه نشان میدهد که حریم قدس الهی، حریمی اختصاصی و غیر قابل تعدی است. وی افزود: آیات قرآن کریم نیز با حساسیت فراوان از این حوزه پاسداری کردهاند.
این استاد حوزه ادامه داد: حتی اگر برخی از عالمان دینی، با وجود بهرهمندی از علوم اسلامی، این معارف را وسیلهای برای گرایش به جبت و طاغوت قرار دهند، قرآن کریم با شدیدترین لحن با آنان برخورد میکند، زیرا اساس و مبنای عالم دینی، تواضع، فروتنی و بندگی خداوند است، نه بهرهگیری ابزاری از دین برای اهداف غیرالهی.
وی تصریح کرد: قرآن کریم نسبت به ساحت قدس الهی و دین خداوند غیرتی ویژه دارد و هرگونه بازی گرفتن دین و تبدیل آن به ابزار را نکوهش میکند. از این رو، مفهوم تقدس باید با دقت و حساسیت مورد استفاده قرار گیرد.
نقدپذیری حکومت در منظومه فکری امام خمینی(ره)
سروش افزود: وقتی از مباحث عرفانی و فقهی به عرصه سیاست میرسیم نیز همین نگاه در سخنان امام مشاهده میشود. ایشان در سالهای ابتدایی دهه ۶۰ با صراحت از رنج و خستگی خود در برابر مشکلات و گلایههای مردم سخن میگویند و تأکید میکنند که مشاهده گریهها، درخواستها و مطالبات مردم برای ایشان سخت و آزاردهنده است.
وی تصریح کرد: چنین سخنانی نشان میدهد که امام خمینی(ره) هرگز نگاه تقدسبخش و غیر قابل نقد به حکومت نداشتهاند. ایشان در فرازی دیگر از صحیفه امام تأکید میکنند که هر فرد از افراد ملت حق دارد زمامدار مسلمین را مورد سؤال، استیضاح و انتقاد قرار دهد و مسئولان نیز موظفاند پاسخ قانعکننده ارائه کنند.
استاد حوزه علمیه ابراز کرد: اگر برای یک نظام سیاسی، قداستی ذاتی، مطلق و تغییرناپذیر قائل باشیم، جمع میان این تلقی و چنین بیاناتی از امام خمینی(ره) دشوار خواهد بود. بنابراین حتی اگر از بحثهای نظری درباره واژه «مقدس» عبور کنیم و آن را برای یک نهاد حکومتی به کار ببریم، ناگزیر باید به لوازم آن نیز پایبند باشیم و اجازه نقد، ارزیابی و اصلاح را سلب نکنیم.
رفاه عمومی؛ یکی از اصول مغفول در قرائتهای متحجرانه
سروش ادامه داد: دلیل تأکید امام بر باز بودن پرونده متحجران نیز همین است؛ زیرا این جریان در مقاطع مختلف با توسعه، رفاه عمومی و بهبود کیفیت زندگی مردم مخالفت کرده و حتی نسبت به برخی شخصیتها و مدیرانی که در مسیر توسعه کشور گام برداشتهاند، اتهامات و هجمههای گستردهای را سامان داده است.
