ندای قم / یادداشت / سید محمدرضا بهشتی پور/ کارشناس مسائل زیست محیطی؛ مسجد مقدس جمکران، سالانه میزبان میلیونها زائر از سراسر ایران و جهان اسلام است، اما این مکان مقدس و معنوی سالهاست در محاصره یکی از بزرگترین معضلات زیستمحیطی استان قم یعنی کورههای آجرپزی قرار گرفته است. وجود صدها کوره آجرپزی فعال و نیمهفعال در اطراف این مسجد، نه تنها چهرهای نازیبا به این منطقه بخشیده، بلکه معضلات و چالشهای متعدد امنیتی و زیستمحیطی را در پی داشته و سلامت ساکنان و زائران را به طور جدی به مخاطره انداخته است.
بر اساس گزارش ها، بیش از یک هزار هکتار از اراضی اطراف مسجد جمکران به تصرف کورههای آجرپزی درآمده است. این وسعت عظیم، تنها یک معضل شهری نیست، بلکه یک فاجعه زیستمحیطی است که آلودگی آب، خاک و هوا را در این منطقه به دنبال داشته است. وجود بیش از ۵۰۰ کوره آجرپزی در اطراف این مسجد، شرایط زندگی شهری در این محدوده را با مشکلات جدی مواجه کرده و این آمار تکاندهنده نشان میدهد که مسجد مقدس جمکران سالهاست در محاصره یک کمربند آلاینده قرار گرفته است.
کورههای آجرپزی به پوششی برای اقدامات به شدت آلاینده تبدیل شدهاند
بررسیها نشان میدهد بخش عمده آلودگی در این منطقه، ناشی از سوزاندن پسماندهای صنعتی در کورههای آجرپزی است. صنایع تولید کفش و دمپایی، پسماندهای خود را به افراد واسطه میفروشند و آنها نیز این پسماندها را در کورهها میسوزانند. این یک زنجیره غیرقانونی است که سالهاست بدون مانع ادامه دارد. سوزاندن این مواد، گازهای سمی مانند دیاکسین و ذرات معلق خطرناکی را وارد هوای منطقه میکند که سلامتی ساکنان و زائران را تهدید میکند. این در حالی است که قانون هوای پاک و قانون مدیریت پسماند، هرگونه پسماندسوزی و فروش پسماند به افراد غیرمجاز را جرم اعلام کرده است.
وجود کارگاههای غیرمجاز سرب و چاههای سنتی ذغال در محدوده همین کورهها نیز نشان از فعالیتهای غیرقانونی و خطرناکی دارد که سلامت عمومی جامعه و امنیت منطقه را به شدت تهدید کرده و نشان میدهد که کورههای آجرپزی به پوششی برای اقدامات غیرمجاز و به شدت آلاینده تبدیل شدهاند. وقوع حریقهای گسترده در محدوده کورههای آجرپزی جمکران، یکی از جلوههای خطرناک این بحران است که هر لحظه میتواند به فاجعههای انسانی و زیستمحیطی تبدیل شود.
قمیها سالهاست که دود سمی ناشی از سوزاندن پسماندهای صنعتی و آسیب به سلامت جسمی و روانی شهروندان را در اطراف مسجد جمکران شاهد هستند، در حالی که در طول سال، میلیونها زائر از سراسر کشور و جهان اسلام به شهر قم و این مکان مقدس میآیند و قطعاً نباید با چنین صحنههایی از معضلات زیستمحیطی که به هیچ عنوان شایسته و زیبنده نام و عنوان «ام القرای جهان اسلام»، «خاستگاه انقلاب اسلامی» و «آشیانه آل رسول(ع)» نیست، مواجه شوند.
رفع این معضل عزم جدی دستگاههای مرتبط را می طلبد
متأسفانه مردم قم سالهاست که وعدههای مسؤولان برای جمعآوری کورههای آجرپزی اطراف مسجد جمکران را شاهد بودهاند، در حالی که امروز، حل این بحران زیست محیطی، نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت اجتنابناپذیر است. این اراضی که در حال حاضر توسط کورهها به شدت آسیب دیدهاند، به خوبی میتوانند جهت استفاده بهینه و مؤثر شهری مورد بهرهبرداری قرار گرفته و از این نابسامانی خارج شوند. ساماندهی این منطقه در راستای دستیابی به شهرسازی پایدار در شهر قم، موضوعی است که باید به فوریت در دستور کار دستگاههای اجرایی ذیربط قرار بگیرد.
کورههای آجرپزی جمکران سالهاست که به یک زخم کهنه بر پیکر این مکان زیارتی مقدس واین منطقه تبدیل شدهاند و غفلت از این موضوع بسیار مهم و حساس، نه تنها سلامت مجاوران ، ساکنان و زائران را به خطر میاندازد، بلکه به اعتبار و شأن مسجد مقدس جمکران نیز لطمه میزند. زمان آن رسیده که مسئولان از وعدههای تکراری فراتر رفته و با ارادهای جدی، این معضل دیرینه را برای همیشه از چهره جمکران بزدایند.
