ندای قم/ یادداشت عباس جعفری / کارشناس حوزه مدیریت و حکمرانی؛ کاهش شدید میزان بارشهای سال جاری، موجی از نگرانی را در سطح جامعه به همراه داشته است، طبق دادههای مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی، تا ۲۰ دیماه امسال بارش در ۲۹ استان کشور نسبت به دوره بلندمدت منفی بوده است. پیش بینی ها و تفسیر نقشه های هواشناسی از تابستان ۱۴۰۲ سالی پر بارش را برای کشور متصور بوده است اما پاییز کم بارش بر خلاف پیش بینی ها که گذشت، مجموع کل بارش های درخور فصل زمستان هم به نزولات جوی همین یکی دو روز اخیر خلاصه می شود و همه اینها سبب شده حتی افرادی که خیلی درگیر این گونه مسائل هم نبودند نگران سال آبی آینده استان قم باشند چراکه بیشترین کاهش بارشها با ۶/۷۱ درصد تا هفته قبل برای استان قم بوده است.
گرچه محدودیت آبی مهمترین عامل اقلیمی ایران است اما قم به عنوان یکی از استانهای با کمترین میانگین بارش بلند مدت در کشور با این میزان کاهش بارندگی سال اخیر مطمئنا با یک ابر بحران مواجه خواهد شد. هر چند همگان اعم از عموم شهروندان تا کارشناسان این حوزه به ادامه نزول رحمت الهی در روزها و ماههای آینده امیدوار هستند اما استانی که عمده مصارف آبی آن وابسته و همچنین کشاورزی آن با فشار بر برداشت منابع آبی زیر زمینی استوار است نیاز به یک برنامه مدون و یکپارچه کوتاه مدت برای عبور از وضعیت وخیم سال آبی پیش رو دارد. توزیع پراکنش میزان بارندگی طی سال اخیر به هیچ وجه تاکنون شرایط مناسبی را برای رشد گیاهان و حفظ پوشش مراتع استان مهیا نکرده است و با این وضعیت سال پر گرد و خاکی در انتظار شهروندان قمی خواهد بود.
تغییرات شدید کاهشی بارش به این صورت هم در کوتاه مدت و هم در بلندمدت میتواند بر تمام فعالیتهای صنعتی، کشاورزی و شهرسازی، تاثیر منفی شدید و برگشت ناپذیری بگذارد. این سطح توسعه شهری و بارگذاری جمعیت جدید در استان قم حتی در سالهای پر بارش مورد انتقاد اکثر کارشناس های حوزه مدیریت و حکمرانی بوده است. ذخیره غذایی و زنجیره تغذیه ساکنان این منطقه کاملا به خارج از حوضه آبریز وابسته است و بایستی نقش تغییرات اقلیمی در برنامه ریزیهای ملی و منطقه ای دولت برای استان قم لحاظ شود.
مطمئناً در پیشبینی یا تهیه تصویر اقلیمی آینده با استفاده از مدلهای گردش عمومی جو عدم قطعیت زیادی وجود داشته و به قطعی نمیتوان چیزی را پیش بینی نمود، اما قدر مسلم این را می توان ذکر نمود که ادامه توسعه شهری و استفاده از منابع محدود سرزمینی، پایداری سکونتگاههای انسانی استان را بـا مشکل اساسی روبرو خواهد کرد. ذکر این نکته مهم است که برنامه ریزان استانی باید همواره تخصیص از منابع آب در بخشهای مختلف صنعت، شرب، کشاورزی و …را بر اساس نرمالهای اقلیمی انجام می دهند اما بارگزاری جمعیت در این استان سالهاست فراتر از حدود تحمل صورت گرفته است و ادامه این روند با تکیه بر انتقال آب بین حوضه ای هم مردود و با ابهامات زیادی همراه است.
سالها عدم توجه به اصول توسعه بر مبنای توان سرزمینی و آمایش سرزمینی اثرات جبران ناپذیری بر منابع آبی زیر زمینی منطقه داشته است که این خود باعث کاهش آب های سطحی و پائین آمدن کیفیت، افت بیش از حد کیفیت آبهای زیر زمینی، استفاده بیش از حد از آب چاه ها و در نهایت بیابانی شدن اکثر دشت های قم شده است و متاسفانه غفلت های خواسته و ناخواسته دست اندرکاران امر و عادی سازی شرایط و تسری این فاجعه مدیریتی به کل کشور و حتی سطح جهانی این روزها بیشتر از خود کاهش بارندگی ها برای آنها که اندک اطلاعاتی در حوزه برنامه ریزی سرزمینی دارند نگران کننده است.
