ندای قم / یادداشت / دکتر غلامرضا رضایی/ معاون سوادآموزی اداره کل آموزش و پرورش استان قم؛ با آغاز فصل ثبتنام دانشآموزان، یکی از مهمترین تصمیمهای خانوادهها انتخاب مدرسهای است که بتواند زمینه رشد متوازن و همهجانبه فرزند آنان را فراهم آورد. در این میان، پرسشی که ذهن بسیاری از والدین را به خود مشغول میکند این است که «بهترین مدرسه برای فرزند ما کدام است؟»
پاسخ این پرسش را نمیتوان صرفاً در شهرت یک مدرسه، نتایج آزمونها، امکانات فیزیکی یا تبلیغات جستوجو کرد. از منظر تعلیم و تربیت، مدرسه مطلوب مدرسهای است که بتواند در کنار آموزش دانش، زمینهساز تربیت، هویتیابی، رشد مهارتهای فردی و اجتماعی، سلامت روان و شکوفایی استعدادهای دانشآموزان باشد.
نظام تعلیم و تربیت، مدرسه را صرفاً محلی برای انتقال دانش نمیداند؛ بلکه آن را مهمترین کانون تربیت رسمی و عمومی کشور تلقی میکند. از این منظر، موفقیت یک مدرسه تنها با میانگین نمرات، رتبههای علمی یا قبولی در آزمونها سنجیده نمیشود، بلکه کیفیت تربیت دانشآموزان، میزان مسئولیتپذیری، مهارتهای زندگی، روحیه همکاری، خودباوری و آمادگی آنان برای ایفای نقش مؤثر در جامعه نیز از شاخصهای مهم ارزیابی عملکرد مدارس به شمار میآید.
در انتخاب مدرسه، نخستین و مهمترین مؤلفه، کیفیت سرمایه انسانی آن است. معلمان فرهیخته، مدیران توانمند و مشاوران آگاه، اصلیترین ظرفیت هر مدرسه محسوب میشوند. تجربه نشان داده است که تأثیر شخصیت، دانش، تعهد و مهارت یک معلم یا مدیر شایسته، بسیار فراتر از امکانات فیزیکی و تجهیزات آموزشی است و میتواند آثار ماندگاری بر شکلگیری شخصیت و آینده دانشآموزان برجای بگذارد.
از سوی دیگر، فضای فرهنگی و تربیتی مدرسه نقش تعیینکنندهای در کیفیت یادگیری و رشد دانشآموزان دارد. مدرسهای موفق است که در آن احترام متقابل، نشاط، گفتوگو، مشارکت، مسئولیتپذیری و احساس تعلق به مدرسه جریان داشته باشد. دانشآموز زمانی میتواند مسیر رشد خود را بهدرستی طی کند که مدرسه را محیطی امن، حمایتگر و امیدآفرین بداند.
خدمات راهنمایی و مشاوره نیز از ارکان اساسی مدرسه مطلوب در دنیای امروز است. دانشآموزان در دورههای مختلف تحصیلی با مسائل و چالشهای متنوع آموزشی، اجتماعی و عاطفی مواجه هستند و بهرهمندی از خدمات مشاورهای تخصصی میتواند نقش مهمی در ارتقای سلامت روان، پیشگیری از آسیبهای اجتماعی و هدایت تحصیلی آنان ایفا کند.
در کنار این شاخصها، موضوعی وجود دارد که گاه در فرآیند انتخاب مدرسه کمتر مورد توجه قرار میگیرد؛ در حالی که از منظر تربیتی و آموزشی دارای اهمیت فراوان است و آن، نزدیکی مدرسه به محل سکونت دانشآموز است.
بررسیهای علمی و تجربههای تربیتی نشان میدهد در بسیاری از موارد، مناسبترین مدرسه برای دانشآموز، نزدیکترین مدرسهای است که از استانداردهای آموزشی و تربیتی لازم برخوردار باشد. چنین مدرسهای ضمن کاهش زمان و فرسودگی ناشی از رفتوآمدهای طولانی، فرصت بیشتری برای استراحت، مطالعه، ورزش، تعامل خانوادگی و مشارکت در فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی فراهم میآورد.
دانشآموزی که بخش قابل توجهی از زمان و انرژی روزانه خود را در مسیر خانه و مدرسه صرف میکند، بخشی از ظرفیت جسمی و ذهنی لازم برای یادگیری را از دست میدهد. در مقابل، دسترسی آسان به مدرسه موجب افزایش آرامش روانی، تمرکز، نشاط و آمادگی بیشتر برای حضور مؤثر در فرآیند یادگیری میشود.
همچنین نزدیکی مدرسه به محل زندگی، زمینه تعامل سازندهتر میان خانواده و مدرسه را فراهم میکند. مشارکت والدین در برنامههای آموزشی و تربیتی، ارتباط مستمر با معلمان و مدیران و امکان پیگیری بهتر مسائل دانشآموز از جمله مزیتهای مهم این موضوع است. بیتردید هر اندازه پیوند خانه و مدرسه مستحکمتر باشد، فرآیند تربیت و یادگیری نیز اثربخشتر خواهد بود.
در این میان، موضوع سرویس ایاب و ذهاب نیز شایسته توجه است. اگرچه استفاده از سرویس در برخی شرایط اجتنابناپذیر است، اما رفتوآمدهای طولانی علاوه بر تحمیل هزینههای اقتصادی به خانوادهها، میتواند موجب خستگی جسمی، کاهش تمرکز و محدود شدن فرصت دانشآموز برای استراحت، مطالعه، ورزش و حضور در کنار خانواده شود. این در حالی است که یکی از اهداف مهم تعلیم و تربیت، ایجاد تعادل میان آموزش، سلامت جسمی و روانی و زندگی خانوادگی دانشآموزان است.
